Elimizdiń Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirý jónindegi kelisimderiniń sátti aıaqtalýynan otandyq kásipkerler úlken úmit kútip otyr. Elbasynyń osy oraıda qazaqstandyqtarǵa arnaǵan Úndeýinen keıin óńirde óz isin belsendi júrgizip kele jatqan «Qasenov» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Dosan QASENOVTI sózge tartqan edik. Tór Altaıdyń emge dárý shóbi jaıqalǵan bókterinde asyl tuqymdy omarta sharýashylyǵyn damytyp otyrǵan otbasylyq kásiptiń ıesi DSU-daǵy basty talap – básekege qabiletti bolý ekenin jetkizdi.
– Dosan Dáýletuly, Katonqaraǵaı aýdanynyń baly elimizdegi tanymal brendterdiń biri ekeni belgili. Sizdiń óńirdegi omartashylardyń ortasynan oıyp turyp oryn alǵan kásipker ekenińizden habardarmyz. Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe bolyp enýi otandyq omartashylarǵa qandaı múmkindik beredi dep oılaısyz?
– Bul ulttyq ekonomıkada uzaq jyldar boıy júrgizilgen tıimdi jumystardyń, memlekettik reformalardyń nátıjesi. О́ıtkeni, biz DSU-ǵa múshe bolýdan buryn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa engen bolatynbyz. Munyń bári álemdik naryqqa shyǵý jolyndaǵy daıyndyq ispetti boldy. Árıne, DSU – álemdik naryq. Prezıdent óz Úndeýinde elimizdiń DSU-ǵa múshe memleketterdiń basym bóligimen saýda-áriptestik baılanystary bar ekenin aıtty. Sondyqtan, bul uıymǵa biz belgili deńgeıde daıyndyqpen keldik. Alaıda, oǵan múshe bolýdyń ózindik qıyndyqtary da bar. Eń bastysy, básekege qabiletti bolý. Bul oraıda, omartashy retinde Altaı balynyń Qazaqstanda ǵana emes, TMD elderinde, qazirgi alys-jaqyn shetelderde belgili brend ekenin aıtqym keledi. Sondyqtan, osy uıym arqyly óz ónimderimizdiń álemdik naryqtaǵy ornyn qalyptastyrýymyzǵa bolady. Jalpy, bizdiń asyl tuqymdy ara sharýashylyǵymen aınalysqanymyzǵa segiz jyl boldy. Alǵash sharýashylyqty bastaǵanda 25 uıa ǵana aramyz bar edi. Búginde onyń sany 300 uıadan asty. Orta orys arasy tuqymyn asyraımyz. Omartamyz aýdan ortalyǵy – Úlken Naryn aýylynan 50 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Bul – sharýashylyqty damytýǵa óte qolaıly. Jylyna 15 tonnadan astam bal óndiremiz. Sondaı-aq ózge omartashylardan 50 tonnadan astam baldy satyp alamyz. Qazirgi kezde О́skemen qalasynda, Pavlodar oblysynyń Ekibastuz qalasynda ónimderimizdi, ıaǵnı Altaıdyń tabıǵı taza balyn satatyn núktelerimizdi ashtyq. Aldaǵy ýaqytta Qytaıdyń Úrimji qalasynan da saýda ornymyzdy ashýdy josparlap otyrmyz.
– Úlken Naryn aýylynan «Altyn ara» saýda belgisimen baldy blısterli oramamen oraýǵa, ydysqa quıýǵa arnalǵan sehty ashqanyńyzǵa kýá boldyq. Bal ónimderin satýdyń zamanaýı tehnologııasy básekege qabiletti bolýdyń alǵashqy qadamy bolar?..
– Árıne. О́ıtkeni, burynǵy zamandaǵydaı baldy kez kelgen ydysqa qotara salatyn ýaqyt ótti. Ony túsinýimiz kerek. Qanshalyqty sapaly, taza ónim bolsa da, tutynýshynyń tólegen aqysyna turatyndaı saýda mádenıetin qalyptastyratyn ýaqyt keldi. Osy oraıda, bizdiń omartashylar áýleti, ákemiz Dáýlet, aǵamyz Murat bar, barlyǵymyz birigip, aýdan ortalyǵynan baldy ydysqa quıý sehyn ashtyq. Jýyrda onyń jumysymen oblys ákimi Danıal Ahmetov te tanysyp, joǵary baǵasyn berdi. Sehta baldy quıatyn apparattan ózge, ólsheýge arnalǵan dozator, qysym beretin kompressor, qystygúni baldy eritýge arnalǵan termouıashyq jáne germandyq qazandyq ornatyldy. Memlekettik tapsyrys boıynsha balabaqshalardaǵy búldirshinderge arnalǵan 10 gramdyq, Qarýly Kúshter qataryndaǵy jaýyngerlerge arnalǵan 20 gramdyq ydystarǵa bal quıyp shyǵaryp jatyrmyz. Kúnine úlken stanok – 450 kılo, kishi stanok 350 kılo balǵa blısterli orama jasaıdy. 10 gramdyq baldyń etıketkasyn arnaıy qurylǵyda jasaıtyndyqtan, Máskeýge tapsyrys berip, daıyndattyq. Bul barshaǵa yńǵaıly. Sońǵy bir jylda biraz tapsyrystar tústi. Qazir Katonqaraǵaı aýdanyn balmen qamtyp otyrmyz.
«Altyn ara» saýda belgisine arnalǵan seh 6 jumys ornyn ashýǵa múmkindik berdi. Aıta keterlik jaıt, aýdandaǵy Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna engen jobanyń jalpy quny 55 mln. teńgeni qurady. Onyń ishinde «Damý» qory arqyly memleketten 18 mln. teńge bólinse, qalǵany jeke qarajatymyz. Memleket tarapynan berilgen zaım 7 paıyzdyq jeńildikpen óteletindikten, biz úshin óte tıimdi. Jalpy, jylyna 150 tonna baldy ydysqa quıýǵa múmkindigimiz bar. Ázirge sehtyń ózindik qýatynyń 30 paıyzyn ǵana paıdalanyp otyrmyz. 25 túrli ydysqa quıyp satamyz. Onyń ishinde qonjyq, aıý, júrek pishindi ydystar, aǵashtan jasalǵan kishi bóshkeler jáne eksklıýzıvti syılyq baǵytynda «Balqaraǵaı baly» dep te shyǵarýdamyz.
Josparymyzda ártúrli kólemdegi qumyra, ydys shyǵarý sehyn ashý bar. Sonymen birge, omartashylarǵa arnalǵan qural-jabdyqtardy satatyn omartashylar dúkenin ashpaqpyz. Bul omartashylardyń bir zat úshin oblys ortalyǵyna aǵylmaı, jumysyn alańsyz isteı berýine qolaıly bolady. О́zimizdiń dúkender jelisin Qazaqstannyń barlyq núktelerinde ashýdy josparlap otyrmyz. Jalpy, bizden Qytaı, Sıngapýr, Ońtústik Koreıa jáne Japonııa elderi jylyna 120 tonna bal satyp alady. Sondyqtan, DSU Altaı balyna degen suranysty arttyra túsedi dep oılaımyn.
Áńgimelesken
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany.
– Dosan Dáýletuly, Katonqaraǵaı aýdanynyń baly elimizdegi tanymal brendterdiń biri ekeni belgili. Sizdiń óńirdegi omartashylardyń ortasynan oıyp turyp oryn alǵan kásipker ekenińizden habardarmyz. Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe bolyp enýi otandyq omartashylarǵa qandaı múmkindik beredi dep oılaısyz?
– Bul ulttyq ekonomıkada uzaq jyldar boıy júrgizilgen tıimdi jumystardyń, memlekettik reformalardyń nátıjesi. О́ıtkeni, biz DSU-ǵa múshe bolýdan buryn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa engen bolatynbyz. Munyń bári álemdik naryqqa shyǵý jolyndaǵy daıyndyq ispetti boldy. Árıne, DSU – álemdik naryq. Prezıdent óz Úndeýinde elimizdiń DSU-ǵa múshe memleketterdiń basym bóligimen saýda-áriptestik baılanystary bar ekenin aıtty. Sondyqtan, bul uıymǵa biz belgili deńgeıde daıyndyqpen keldik. Alaıda, oǵan múshe bolýdyń ózindik qıyndyqtary da bar. Eń bastysy, básekege qabiletti bolý. Bul oraıda, omartashy retinde Altaı balynyń Qazaqstanda ǵana emes, TMD elderinde, qazirgi alys-jaqyn shetelderde belgili brend ekenin aıtqym keledi. Sondyqtan, osy uıym arqyly óz ónimderimizdiń álemdik naryqtaǵy ornyn qalyptastyrýymyzǵa bolady. Jalpy, bizdiń asyl tuqymdy ara sharýashylyǵymen aınalysqanymyzǵa segiz jyl boldy. Alǵash sharýashylyqty bastaǵanda 25 uıa ǵana aramyz bar edi. Búginde onyń sany 300 uıadan asty. Orta orys arasy tuqymyn asyraımyz. Omartamyz aýdan ortalyǵy – Úlken Naryn aýylynan 50 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Bul – sharýashylyqty damytýǵa óte qolaıly. Jylyna 15 tonnadan astam bal óndiremiz. Sondaı-aq ózge omartashylardan 50 tonnadan astam baldy satyp alamyz. Qazirgi kezde О́skemen qalasynda, Pavlodar oblysynyń Ekibastuz qalasynda ónimderimizdi, ıaǵnı Altaıdyń tabıǵı taza balyn satatyn núktelerimizdi ashtyq. Aldaǵy ýaqytta Qytaıdyń Úrimji qalasynan da saýda ornymyzdy ashýdy josparlap otyrmyz.
– Úlken Naryn aýylynan «Altyn ara» saýda belgisimen baldy blısterli oramamen oraýǵa, ydysqa quıýǵa arnalǵan sehty ashqanyńyzǵa kýá boldyq. Bal ónimderin satýdyń zamanaýı tehnologııasy básekege qabiletti bolýdyń alǵashqy qadamy bolar?..
– Árıne. О́ıtkeni, burynǵy zamandaǵydaı baldy kez kelgen ydysqa qotara salatyn ýaqyt ótti. Ony túsinýimiz kerek. Qanshalyqty sapaly, taza ónim bolsa da, tutynýshynyń tólegen aqysyna turatyndaı saýda mádenıetin qalyptastyratyn ýaqyt keldi. Osy oraıda, bizdiń omartashylar áýleti, ákemiz Dáýlet, aǵamyz Murat bar, barlyǵymyz birigip, aýdan ortalyǵynan baldy ydysqa quıý sehyn ashtyq. Jýyrda onyń jumysymen oblys ákimi Danıal Ahmetov te tanysyp, joǵary baǵasyn berdi. Sehta baldy quıatyn apparattan ózge, ólsheýge arnalǵan dozator, qysym beretin kompressor, qystygúni baldy eritýge arnalǵan termouıashyq jáne germandyq qazandyq ornatyldy. Memlekettik tapsyrys boıynsha balabaqshalardaǵy búldirshinderge arnalǵan 10 gramdyq, Qarýly Kúshter qataryndaǵy jaýyngerlerge arnalǵan 20 gramdyq ydystarǵa bal quıyp shyǵaryp jatyrmyz. Kúnine úlken stanok – 450 kılo, kishi stanok 350 kılo balǵa blısterli orama jasaıdy. 10 gramdyq baldyń etıketkasyn arnaıy qurylǵyda jasaıtyndyqtan, Máskeýge tapsyrys berip, daıyndattyq. Bul barshaǵa yńǵaıly. Sońǵy bir jylda biraz tapsyrystar tústi. Qazir Katonqaraǵaı aýdanyn balmen qamtyp otyrmyz.
«Altyn ara» saýda belgisine arnalǵan seh 6 jumys ornyn ashýǵa múmkindik berdi. Aıta keterlik jaıt, aýdandaǵy Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna engen jobanyń jalpy quny 55 mln. teńgeni qurady. Onyń ishinde «Damý» qory arqyly memleketten 18 mln. teńge bólinse, qalǵany jeke qarajatymyz. Memleket tarapynan berilgen zaım 7 paıyzdyq jeńildikpen óteletindikten, biz úshin óte tıimdi. Jalpy, jylyna 150 tonna baldy ydysqa quıýǵa múmkindigimiz bar. Ázirge sehtyń ózindik qýatynyń 30 paıyzyn ǵana paıdalanyp otyrmyz. 25 túrli ydysqa quıyp satamyz. Onyń ishinde qonjyq, aıý, júrek pishindi ydystar, aǵashtan jasalǵan kishi bóshkeler jáne eksklıýzıvti syılyq baǵytynda «Balqaraǵaı baly» dep te shyǵarýdamyz.
Josparymyzda ártúrli kólemdegi qumyra, ydys shyǵarý sehyn ashý bar. Sonymen birge, omartashylarǵa arnalǵan qural-jabdyqtardy satatyn omartashylar dúkenin ashpaqpyz. Bul omartashylardyń bir zat úshin oblys ortalyǵyna aǵylmaı, jumysyn alańsyz isteı berýine qolaıly bolady. О́zimizdiń dúkender jelisin Qazaqstannyń barlyq núktelerinde ashýdy josparlap otyrmyz. Jalpy, bizden Qytaı, Sıngapýr, Ońtústik Koreıa jáne Japonııa elderi jylyna 120 tonna bal satyp alady. Sondyqtan, DSU Altaı balyna degen suranysty arttyra túsedi dep oılaımyn.
Áńgimelesken
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany.
